TELESKOP GÜCÜ

Teleskoplar gök cisimlerini iki yolla görünür kılarlar:

  1. Büyük bir ayna veya mercek kullanarak gözümüzün toplayabildiği ışıktan daha çok ışık toplarlar,böylece sönük cisimler görülür.
  2. Nesneleri büyüterek daha fazla ayrıntı görmemizi sağlarlar.

Bu iki özellikten en önemlisi birincisi yani teleskobun ışık toplama gücüdür. Gökbilimine yeni başlayanlar veya fazla ilgi duymayanlar büyütme gücünün en önemli özellik olduğunu düşünürler. Fakat durum böyle değildir.

Yüksek büyütme gücü öncelikle gezegen gözlemleri için ve hava durgun ise kullanılır. Görsel gözlemciler genellikle düşük büyütme gücünü tercih ederler.(50x'in altı)Bazen 50x ile 150x arası,nadiren de yüksek büyütme gücü (150x üzeri) kullanılır. Peki bunun sebebi nedir?

Bu durumun başlıca sebebi gök cisimlerinin sandığımız kadar küçük olmamasıdır. Orion Bulutsusu,Andromeda Gökadası,Göl Bulutsusu(M8) gibi gökcisimlerinin güzel resimlerini gördüğümüzde bu cisimlerin çok küçük göründüğünü düşünür ve yüksek büyütme gücü kullanıldığını zannederiz.

Sönük Demek Küçük Demek Değildir!

Ay'ı düşünelim. Dünyadan diğer gökcisimlerine kıyasla büyük,parlak ve çıplak gözle bile ayrıntılı bir şekilde gözlemlenir. Şimdi Andromeda Gökadası'nı(M31) ele alalım. Ay'dan daha sönüktür ve genellikle bir teleskop yardımıyla görülebilir. Andromeda'nın Ay'ın yaklaşık 6 katı kadar yer kaplar gökyüzünde. Gökyüzünde Ay gibi belirgin olamamasının sebebi küçüklüğü değil sönüklüğüdür. Bu yüzden M31 yüksek büyütme gücü gerektirmez. Tam tersine düşük büyütmede daha iyi gözlemlenir.

Bu durum pek çok gökcismi için de geçerlidir. Orion Bulutsusu Ay'dan biraz daha büyük;Göl Bulutsusu 3 kat ;Kuzey Amerika Bulutsusu ise 4 kat büyüktür. Küçük nesneler olarak sayılan küresel yıldız kümeleri bile Ay'ın yarısı kadar büyük olabilir. Bu cisimlerin parlak olanları çıplak gözle rahatlıkla görülebilir.

Dolayısıyla sönük cisimleri kolayca görmek teleskobun ışık toplama kapasitesine bağlıdır. Ve bu kapasite doğrudan teleskobun birincil aynası veya merceğinin büyüklüğü ile ilgilidir. Daha büyük ayna veya mercek daha çok ışık toplayacak ve nesne daha parlak görülecektir.

Büyütme Miktarının Hesaplanması

Büyütme Gücü = Teleskobun Odak Uzaklığı / Gözmerceğinin Odak Uzaklığı

Örneğin 1000 mm odak uzunluğuna sahip teleskopla birlikte 25 mm'lik göz merceği kullanıyorsanız (1000÷ 25=40) 40x büyütme gücü elde edersiniz. Büyütme gücünü 2 kat arttırmak parlaklığın 1/4'e düşmesine ve netliğin de yarı yarıya azalmasına sebep olur.

Ne Kadar Büyütme Yeterli?

Büyük cisimler için düşük büyütme gücüne (büyük odak uzaklığı)sahip göz mercekleri uygundur. Eğer yüksek büyütme gücü kullanırsanız nesnenin tümünü değil bir kısmını görürsünüz. Küçük nesneler içinse daha yüksek büyütme gücü tercih edilir. Fakat yüksek büyütme netliğin azalmasına sebep olabilir,bu durumda daha düşük büyütmeye geri dönülür.

Genel olarak teleskobun ayna veya merceğinin inç cinsinden 50-60 katı; mm cinsinden 2 katından fazla büyütme gücü tercih edilmez. Örneğin 90 mm'lik bir teleskop için en fazla 180x den fazla büyütme kullanılmalıdır.180x den fazla büyütmede nesneler belirsiz ve bulanık olmaya başlar.

Çok nadiren atmosferdeki hava akımları 200x-300x'in üzerine çıkmamıza izin verir. Çoğu gece 150x de bile düzgün görüntü elde etmek zordur. Zaten 150x pek çok sönük derin uzay cismi için çok fazladır. Genellikle 50x-100x arası yeterli olur. En büyük derin uzay cisimleri için teleskobunuz izin verirse 15x ve 20x altını bile tercih edebilirsiniz. Marketlerde satılan ucuz teleskoplar üzerinde “475 kez büyütür” gibi sahtekarca ifadeler bulunur. Bu büyütme miktarında göreceğiniz tek şey belirsiz,bulanık bir leke olacaktır.

Gezegenler için yüksek büyütme gücü tercih edilir. Dev Jüpiter bile göz merceğinde küçük bir daire olarak görülür. Bu yüzden gezegenler için en az 100x büyütme kullanılır. En fazla kullanacağınız büyütme ise teleskobunuza ve atmosfere göre değişir. Jüpiter,Satürn,Mars ve Venüs yüksek büyütme gücünde net görülebilecek kadar parlaktır. Tabi ki yüksek büyütme gücü sadece daha çok ayrıntı açığa çıkarıyorsa kullanılmalıdır. Aksi takdirde bu durum görüntünün kalitesini düşürmekten başka bir işe yaramayacaktır.

Şunu da unutmamak gerekir,yalnızca küçük cisimleri değil gökyüzünde geniş alanları gözleyerek de zevk alabilirsiniz. Arada sırada düşük büyütme güçlü göz merceğinizi takın ve sadece gökyüzünü yavaşça ve rastgele tarayın. Gördükleriniz gerçekten büyüleyici olabilir.


Çeviren: Ozan Kanbertay
Kaynak: http://www.telescope.com
Eleştiri ve Önerileriniz İçin: moc.oohay|yatrebnaknazo#moc.oohay|yatrebnaknazo

Unless otherwise stated, the content of this page is licensed under Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License